betaartı betaartı

Ubor-Metenga: Gizli Örgütün İhtar Mektubu mu Yoksa Öfkeli Bir Ağıt mı?

Yazıyla, şiirle hemhal olanlar, bilinçdışının kendileriyle oynadığı oyunları yazdıkları sayesinde daha iyi farketmiş olabilirler. Şu değil de bu kelimeyi seçmiş olmak, her zaman ritmle, ahenkle açıklanamadığı gibi, imgelerarası geçişler ve çağrışımlar da bilinçdışından izler taşır. Oğuz Atay’ın “Korkuyu Beklerken” öyküsündeki, anlaşılmaz olduğu ölçüde meşhur Ubor-Metenga mektubunu bunun dışında tutmamız için fazlaca gerekçemiz var mı? Tersine, söz konusu mektup gibi varolmayan bir dilde yazılmış bir metnin bilinçdışıyla (sıkı) bir bağlantısı olduğunu düşünmek insana makul geliyor.

O kısa mektubu hatırlayalım:

morde ratesden,

esur tinda serg! teslarom portog tis ugor anleter, ferto tagan ugotahenc metoy-doscent zist.

norgunk!

ubor-metenga.

Hikaye kahramanı, içeriğini anlamadığı bu mektubu alır almaz büyük bir korku içinde eve kapanır. Zamanın siyasi kaosu içinde bu kısacık notu ne idüğü belirsiz, gizli ve hayali bir terör örgütüyle ilişkilendirirken, akademik aklı da bir taraftan mektubun dilini, anlamını çözmeye çalışmakla meşguldür. Hikayenin sonuna doğru mektup, kahramanın öğretim görevlisi bir arkadaşı tarafından çözülmüş görünür; ama buna aslında şüpheci okur da kahramanın kendisi de inanmaz. Bazı okurlar mektubu hikayede çözüldüğü haliyle, gerçekten çözülmüş sayarlar; bazıları ise ona çözülmesine gerek olmayan, rastgele bir kurmaca, bir oyun gözüyle bakarlar. Oysa bunların her ikisi de mızıkçılıktır; Oyunbaz Usta, mektubu kendisi dahil hiç kimsenin çözemeyeceğini bilse de bizden daha maceracı olmamızı bekliyordu kuşkusuz.

O halde başlayalım bakalım baştan yanlış ve aşırı yorumumuza; bu lanetli oyuna biz de dahil olalım.

Bilinç düzeyinde bize aktarıldığı kadarıyla mektup, Ubor-Metenga adlı gizli/hayali örgütün tedhiş mektubudur. Bilinçdışı düzlemde ise bence yazarıyla yakından ilişkili, duygusal bir başka içeriği daha olması muhtemeldir: İntihar etmiş bir dostun ardından yazılmış, (topluma) öfkeli bir ağıt. Tıpkı “Tutunamayanlar” gibi. Tutunamayanlar’da öfke ve ağıt, epik bir ironi perdesinin ardına gizlenmişti; burada ise bilinmeyen bir dilde, bilinçdışı kodlanmış.

Tutunamayanlar’ın ithaf edildiği kişi ile Ubor-Metenga’nın notunda bilinçdışı olarak öcü alınmak istenen kişi bir ve aynı kişi: İntihar etmiş sevgili arkadaş – Ural. Ural’a nereden mi geldim? “Morde”den, “Ugor”dan, mektubun ağıtsı havasından  (dikkat ederseniz mektup epik bir tonda başlayıp sert ihtar tonuna ancak son kelimelerde kavuşur). Anahtar iki kelimeden biri olan “ugor”, “Ural”ın kodlaması olmakla kalmaz, Fin-Ugor dilleri > Ural dil grubu bağlantısıyla da Ural’a (ve Atay’a: Çünkü “Atay” > Altay > Ural – Altay > Ural > Fin-Ugor > Ugor)  bağlanır. İkinci anahtar kelime olan “morde/mort” (ölü) ise hem mektubun giriş hitabıdır hem de birçok yerde sesini, varlığını duyurur: teslarom > la mortes (anagram), portog > morto, serg > seng (mezar), morde ratesden > murder ateşten, murder’a düştün, vb. Mektubun bir ağıttan bir intikam yeminine dönüştüğü yer, yani kırılma noktası ise, böylesi garip bir metnin kendi içinde dahi garip kaçan “ugotahenc”dir; “henc”, “hınç”tır adeta.

Aslında söylemek istediğimi buraya kadar özetle söylemiş oldum. Yaşasın Dali’nin paranoid yöntemi! Ama meraklısı için muğlak karalamalarımı da aşağıya alarak yazıya son veriyorum. Abesle iştigal etmek, habisle iştigal etmekten iyidir dostlar!

***

Ugor > You kork! Igor. Fin-ugor dilleri < Ural dilleri  (Ural : Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar’ı ithaf ettiği müntehir arkadaşı) < Ural dil ailesi  < Türkçe’nin de içinde yer aldığı Ural-Altay dil öbeği. Altay < Atay

Morde ratesden < Mort, murder, rate, murder ateşten, murder’a düştün,

Esur tinda serg < esaretindesin, esir, esur < sure, serg < seng (mezar)

Teslarom portog < Tıslarım pırtık, (Nikola) Tesla, rom, porto, teslarom < la mortes (anagram). Teslarom < dizlerim/dişlerim , Portog < (Alm.) fertig (tamam, bitmiş).  Portog < morto. Dizlerim bitik/dermansız.

Tis ugor anleter < this ugor letter, proleter, tis ugor < pisagor, anleter < anlatır; anleter : ”intihar”ın kodlanmışı.

Ferto tagan ugotahenc < ferto (fertig -> portog) , fert, fırt, tagan < doğan, ugotahenc < you got ahenk, you got a hınç, you got a hunch. ugot < ugor. ugotahenc < bu kadar hınc. Fert doğana bu kadar hınç.

Metoy-doscent zist < Ne toy doçentsiniz! İki kuruşluk adamsınız! (dos =2 cent = kuruş; zist < (alm.) sind, ist.)

Norgunk! < Korkung!  (Ayrıca: No + Alm. Achtung, Ordnung. Faşizme gönderme.)

Ubor-Metenga < Über-Mensch (Öbür İnsan/Üstün İnsan) denir, değil. Ubor. Über. Ugor. Ural. Obur. Boru. Metenga < ganemet/ganimet. Mete. Metenga anagram olarak : Entegam = İntikam. Ural-İntikam.

 

Yorum yaz!