betaartı betaartı

Zarif Bir Psikolojik Darbe: Black Swan

Dikkat! Bu yazı, kusurludur. Black Swan üzerine ve üzerine olmayan’dır. Belki de sadece seyredilip hissedilmesi için okumaktan şimdi vazgeçmelisinizdir.

4 yaşındaymışım, annem beni elimden tutup İstanbul’da Atatürk Kültür Merkezi’ne bale seçmelerine götürdüğünde… Şimdi hayal meyal hatırlıyorum. Anneme çok kızmıştım. Herkes üzerinde mayo ile seçmeler için bekliyordu. Tam hatırladığım şey, annemin elinden tutarken, üzerimde bikini olduğu için kendimi kalabalığın içinde çıplak gibi hissetmiştim. Muhtemelen ağlayıp, zırladım ve annem de bana simli hırkamı giydirdi. Seçmelere girdiğimde hatırladığım ise üzerimde hırka altında bikini ile dört kişilik bir jüri önünde durup korktuğumdu. Jüriden bir kadın, yanıma gelip yanağımı sevdi ve zannediyorum ki tedirgin olduğum için üzerimdeki hırkayı önden bağladı. Sonrası malum; seçmeleri kazanamadım. Black Swan’ın Beyaz Kuğu’su gibi ürkek kalmak, hayatı mükemmeliyetçi bir anlayışla yaşamaya çalışmak…

Hayatımda küçüklüğüme dair hatırladığım temel hikâyelerden biri olan “bikini balesi” hikâyesi, “Requiem For A Dream”, “Pi”, “The Fountain” ve “The Wrestler” dâhisi Darren Aronofsky filmi Black Swan’la tekrar kafamda belirdi. Senaryo; Aranofsky, John Maclaughlin ve Mark Heyman’a ait. Psikolojik bir gerilim olan filmin başrollerini ise Natalie Portman, Vincent Cassel, Mila Kunis ve Winona Ryder paylaşıyor. Portman’ın oyunculuğu ise artık yüksele yüksele tepeme kadar çıkmıştır. Film, Türkiye’de henüz vizyona girmediğinden, Aronofsky’e ve izleyicisine sadık kalmak adına konusunu fazlaca irdelemek, çözümlemesini incik cincik etmek ve spoiler vermek istemiyor içim… Bu satırları yazarken bile izin vermemeye çalışıyorum kendi kendime. Black Swan, Kuğu Gölü’nde bir balerinin hikâyesini aktarıyor. Son zamanlarda gördüğüm en muhteşem kusurlu kusursuz film. Açıkçası film için çok ciddi bir kritik yazmayı düşündüm ama büyüyü bozmak istemedim. Referans verilecek pek çok film de filmi izleme halinizi yaralayabilir.

Kurulmuş Müzik Kutularında Yaşam

Klasik masalları düşünelim; söylenilebildiği ölçüde bu masallar, aslında hiç beklenmedik şekilde mutlu değil vakit geçirmek adına cinsellik ihtiva eden ve aslında tamamen farklı olduğu söylenen masallar… Külkedisi, Pamuk Prenses, vs… Grimm Kardeşleri ve masallarını bir hatırlayalım. Kuğu gölü de Black Swan’ın döşemesi. Kuğu Gölü, ne kadar zarif ve gülümseyerek hatırladığımız bir eser. Peki, bu eser zarif bir şekilde psikolojinizi bozmaya kurulursa. Bir müzik kutusunda balerini dönmesi için kutuyu kurmak… Annenizin ya da kendinizin  “bunu, şunu yap kusursuz bir şekilde saatinde okula git, işine git” diye sizi kurması. O kutunun dışına çıktığınızda afallamanız. O kusurlu dünyada önünüzdeki tek engel, siz iken mükemmel olmayan çalışmanız.

Mükemmeliyetçilik; kusurlu eksiklik, bazen en zayıf noktanız ve Faşizm de trenlerin tam vaktinde kalktığı bir ideoloji. Her şey planlı, programlı ve kusursuz. Hayat, mükemmel değilken mükemmeliyetçi tavırda onu kusursuzca inşa etmeye çalışmak hatta mükemmel bir yerde inmeyi isterken mükemmel bir şekilde düşmek. Günümüz dünyasında kusursuz hiçbir şey yok, “Estetize Edilmiş Yaşam” var. Her şeyin bir zayıf noktası olduğu gibi faşizmin kaynağına giden yol estetize etmekten geçiyor. Sevgilinizi estetize edersiniz; hayatınızı, işinizi ve en önemlisi kendinizi… Her gün yeni bir kat boya geçersiniz üzerinizden ki üzerinize, beyninize ve kalbinize açtığınız yaralar gözükmesin. Mükemmeliyet peşinde koşarken de hep eksik kalır, yarım bıraktığınız insanlar, mutluluklar, işler, tabağınızdaki yemeğiniz ve yarım bıraktığınız kendiniz.

Mükemmeliyetçilik, kişiyi örseleyen yegâne kusurlardan biri olabilir, yarım bırakır gidersiniz; ne gerek vardır, mükemmel olmayacaktır nasılsa. Tam formuna kavuşmamış bütün “şey”ler, kusursuz bir pazarlamayla kusursuz gözükebilirler, peki bir “Prestige” özlü sözüyle dile gelirsek dikkatli bakıyor musunuz?

Mükemmel iş, aşk, hayat nedir; kime göredir… Annenize, babanıza, çevrenize ya da size göre mi? Gerçekten istenen bu mudur? Kurulduğunuzda bir kutunun içinde kusursuzca dönmek… Aşırı kurduğunuzda müzik artık iyi eskisi gibi çıkmayacak, balerin de yavaş yavaş dönecektir ve bir gün bir bakmışsınız hatta eve de gelmişsiniz ama çocukluğunuzdan kalma balerini de içinde döndüğü kutuyu da bulamamışsınız. Verili mükemmellik diyebiliriz belki buna. Bütün roller paylaşılmıştır. Kendi hayatınızın başrolü olmak için çabalarsınız, birileri gelir size çelme takmaya çalışır, baştan çıkarmaya çalışır ama bu sizin kendinize verdiğiniz aşırı doz mükemmeliyetçilikten kaynaklanan önünüzdeki tek engel, size dairdir. Peki mükemmel olduktan sonra ne olacaktır, alkış mı kusursuzluğun ölümü mü… Verili mükemmeliyeti yaşadıktan sonra bir daha kendinizi deneyimleyebilir misiniz, kusursuz bir şey eksiksizse, kendi ölümünüzü gerçekleştirmiş olabilir misiniz… Asıl olan hayatı yaşayarak kusurlu bir kusursuzluk olmasın…

Bale, estetiğin tavan yaptığı bir sahne sanatı. O kusursuz forma girebilmek için o ayakların çektiği eziyet, mekanik bir çalışmanın kırılma noktası. Görünüşte kuğu gibi süzülen baletlerin sistematik çalışması ve o kusursuz dik duran babetleri dolduran sıkıştırılmış ayaklar. Orta Çağ’daki göğüs sıkıştırıcı elbiseler, modernizmin getirisi yüksek topuklu ayakkabılar. Bale, uğruna ömrünüzü adayabileceğiniz bir kendini gerçekleştirme yolu ama hiç de kolay olmayan bir yol. Kusursuz bir duruş, kusursuz bir gösteri.

Modern dünyanın insanı da kutuya sıkıştırılmış balerinler gibi, sürekli bir eksiğini tamamlamaya sürekli koşturmaya çalışırken asıl olan hissetmeyi hep kaçırıyor. Düzenli bir kaos içinde hepimiz birer balerin değil miyiz, mükemmel kutumuzda dönmeye çalışan… Ve böylece estetize edilmiş yaşam, yaşamın tüketiminin ve yeniden mükemmel üretiminin genel sonucu olarak karşımıza çıkar. Yaşamın her anı, yanı, başı, sonu estetize edilir ve tüketilir ki estetize mükemmel olsun. İlişkiler yarım, işler yarım bırakılsın Abelard’dan Eloise’e her istek bırakılmış olsun. Bu garip yaşam içinde kendi kusurlu kusursuzluğunu yaşayıp hissetmek kusurların en güzeli de olabilir. Filmi hissetmek de “işte böyle bir şey” olsa gerek…

Kötülük birikerek sırta vururmuş, ya da sol omzunuzdan size seslenirmiş diye söylenilegelir. Bir de dramatik açıdan en önemli ikilemi hatırlayalım. Filme baktıkça artık meleklikten kovulmuş bir meleğin ihaneti de akla düşmektedir. Film hakkında ne desem boş belki de şu an için, sadece izlemek gerekir. Dava sonucu Aronofsky ve Portman; kusurlu kusursuzdur. Kusurlu kusursuzluğu karşısında film bittiğinde nefessiz kalıp yatağınıza mükemmel bir şekilde düşebilirsiniz ki böylece tavanla bakışma haline de yakalanabilirsiniz. Sahne sanatları böyledir; sinema böyledir, kendi ölümünü gerçekleştirdikçe tüketildikçe gerçekleşecektir. Bale de sinema da estetize edilmek durumundadır ve bir görüntü işidir. Pasolini ayarı vermeden “Black Swan” sinemadır, kusurlu kusursuz ve kusursuz kusurludur. Kuşkusuz bu yıla damgasını vuracak nitelikte bir filmdir. Ben burada “bidi bidi” bir şeyler yazarken bu yazı da kendi anti tezini üretir. Aronofsky’nin önünde kalemimi bırakabilirim ki izlerken hissederseniz; Black Swan’ın kusursuzluğu da kusurluluğudur.

IMDB: Black Swan

Yorumlar
10 Yorum var! : “Zarif Bir Psikolojik Darbe: Black Swan”
  1. Talha diyor ki:

    ————————————-BU YORUM HAFİF SPOILER İÇEREBİLİR————–

    Bu filmi sanırım bir tek ben beğenemedim.Balenin benim için sıkıcı bir sanat dalı olması en büyük engel oldu sanırım sevmeme filmi. Black Swan’a çalışırken beğenilmeyen haliyle sahnede herkesin ayakta alkışladığı hali arasında sadece kostüm makyaj farkı vardı benim için. Bale işte yani yok kendini kasıyormuş mükemmeliyet peşindeymiş rahat bırakmalıymış falan farkı göremiyordum. Ah yine yapamadı bak falan diyemedim. Hep bekledim o adını hatırlayamadığım Vincent Cassel’in oynadığı adamın yorumlarını “acaba becerebildi mi şimdi” diye düşünerek. Ve pek tabi filmi izlemeden önce imdb notunun yüksekliğini görmem ve ısrarla tavsiye edilmesi de beklentilerimi yükseltmişti biraz. Bir balerin hikayesi dendiğinde aman demiştim de Aronofsky filmi olduğunu öğrenince izleyeyim dedim. Gerilimi yaratan kamera oyunları da çok yavan geldi falan geremedi beni. Kısacası başıma birşey gelmeyecekse sevmedim bu filmi :) Eskiden çekinirdim böyle filmlere eleştiri getirmeye de artık bunu da yapabiliyorum bak :)

  2. Emre Yürüktümen Emre Yürüktümen diyor ki:

    Nina’nın annesi Erica, kanımca en gerçek hırs hikayesine sahiptir filmdeki ve akıllara muhteşem Pink Floyd’un muhteşem şarkısı Mother’daki şu dizeleri getirir: “Momma’s gonna make all of your nightmares come true/ Momma’s gonna put all of her fears into you/ Momma’s gonna keep you right here under her wing/ She won’t let you fly, but she might let you sing”.

  3. *parisienne diyor ki:

    film kesinlikle mükemmeldi.
    söylediğiniz gibi Natalie için ise bence söylenecek söz bile kalmamış. beyaz kuğudaki zarif ama mağrur hali ve kötü ikizine dönüştüğündeki hırsı; belki reelde sahnelenmemiş bile olsa bir balerinin yapması gereken şeydir diye düşünmekteyim. Ve bize bunu hissettirebilende yine Portman’ın kusursuz oyunculuğudur.
    ve merak ettiğim bir şey; bahsi geçen müzik kutusunda çalan eserin adı hakkında bir bilginiz var mı?

  4. Aytaç Özge Öndeş Aytaç Özge Öndeş diyor ki:

    çalan eser hakkında şu an hatırlayamadığımı ve bilmediğimi söyleyebilirim ama bir daha izlediğimde bakacağım:) çok teşekkürler yorumunuz için parisienne:)

  5. Emre Yürüktümen Emre Yürüktümen diyor ki:

    Kugu Gölü degil mi iste arkadaslar, Tchaikovski?

  6. Aytaç Özge Öndeş Aytaç Özge Öndeş diyor ki:

    müzik kutusunun içinde ne çalıyordu onu hatırlamıyorum bakmam lazım Tchaikovski olabilir ama olmayabilir de:)

  7. gollum gollum diyor ki:

    Darren Aronofsky filmlerine bakıldığında bariz yenilikler getirmeyen ama beğenimi kazanmış The Wrestler ve Requiem For A Dream gibi defalarca izlendikçe ayrıntıların seni uçuracağı, üzerine tez yazılası film…

  8. ebru diyor ki:

    Müzik kutusu hakkında Emre kesinlikle haklıdır. Filmde Nina’nın hem müzik kutusunda, hem de telefonunda (zil sesi olarak) Kuğu Gölü çalmaktadır.

  9. domaskinos diyor ki:

    filmden çok uzakta kalan bir yorum olmuş.
    teşekkürler.

Trackbacks
Check out what others are saying...
  1. [...] Kaynak: Betaarti.com [...]



Yorum yaz!